Μονές

Από τους κλασικούς χρόνους μέχρι την Βυζαντινή περίοδο και τη Φραγκοκρατία, η ιστορία του Υμηττού συνδέεται με τη θρησκευτική λατρεία. Τα μοναστήρια έχουν χτιστεί στην θέση αρχαίων ναών και έχουν ενσωματωμένα τμήματα τους. Η εμφάνιση και η εδραίωση του χριστιανισμού απομόνωσε την Αθήνα χαρακτηρίζοντας την ειδωλολατρική. Το γεγονός αυτό συμπαρέσυρε και τις πνευματικές λειτουργίες της. Το πνεύμα της σύνθεσης του ελληνορωμαϊκού και του χριστιανικού κόσμου αποτυπώνεται και στην περιοχή του Υμηττού. Ενδεικτικό της θρησκευτικής/πολιτισμικής μίξης είναι ότι πάνω σε αρχαία μνημεία οικοδομήθηκαν χριστιανικές εκκλησίες.

Τα μοναστήρια στη Βυζαντινή περίοδο εκτός από χώροι πνευματικής άσκησης, ήταν "ταμεία " αρχαίων συγγραμμάτων - είχαν πλούσιες βιβλιοθήκες - και ήταν φορείς γενικότερης πολιτιστικής δραστηριότητας όπου δίδασκαν φιλόσοφοι.

Η Μονή του Αγίου Ιωάννου του Καρέα ιδρύθηκε πιθανόν τον 11ο αιώνα.
Βρίσκεται στο βάθος μιας πετρώδους ρεματιάς, σε απόσταση 500-600 μέτρα από τον ομώνυμο οικισμό. Εδώ μόνασε τον 17ο αιώνα ο ιατροφιλόσοφος Πέτρος Παπασταμάτης ( Πετράκης ).

Η Μονή του Αγίου Ιωάννου του Κυνηγού ιδρύθηκε τον 12ο ή αρχή του 13ου αιώνα. Βρίσκεται στο πλάτωμα ενός δασώδους λόφου, κάτω από την βορειότερη κoρυφή του Υμηττού με θέα τόσο προς την πόλη των Αθηνών όσο και προς την πεδιάδα των Μεσογείων. Αφιερώθηκε στην μνήμη του Προδρόμου και αποκλήθηκε" των Φιλοσόφων " από το οικογενειακό όνομα του ιδρυτή της.

Η Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου ιδρύθηκε τον 13ο ή 15ο αιώνα.
Είναι κτισμένη στους βορινούς πρόποδες του βουνού πάνω από τον οικισμό του Παπάγου.

Η Μονή Καισαριανής

Οι ανασκαφές του αρχαιολόγου Μανόλη Χατζηδάκη, το 1958, αποκάλυψαν κοντά στις αψίδες του ιερού του βυζαντινού ναού της Μονής Καισαριανής αφιερωμένου στα Εισόδια της Παναγίας, του 11ου αιώνα, μια παλαιοχριστιανική βασιλική του 5ου-6ου αι
Σε κοντινό ύψωμα, νοτιοδυτικά του μοναστηριού διακρίνονται τα ερείπια ενός βυζαντινού ναού, πριν από τον 11ο αιώνα, δίπλα από μια φράγκικη εκκλησία του Αγίου Μάρκου και ένα νεότερο ναό των Ταξιαρχών.

H Mονή Αστερίου

Η μονή Αστερίου ή Ταξιαρχών βρίσκεται βορειοανατολικά της Μονής Καισαριανής, σε υψόμετρο 545μ. Η μονή είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής ναός με τρούλο. Σωζόμενη επιγραφή μας πληροφορεί ότι είχε διατελέσει «Πατριαρχικόν Σταυροπήγιον».

Τόσο οι συνθήκες όσο και η χρονολογία ίδρυσης της μονής είναι άγνωστες. Κατά μία εκδοχή, το όνομά της συνδέεται με τον όσιο Λουκά τον Στειριώτη ή Αστεριώτη, τον ιδρυτή της ομώνυμης Βοιωτικής μονής ο οποίος διέμεινε για κάποιο χρόνο στην Αθήνα, πιθανότατα στην εν λόγω μονή. Αν η εκδοχή αυτή αληθεύει, τότε η ίδρυση της μονής Αστερίου πρέπει να αναχθεί σε χρόνους πριν το έτος 1000.

Κατά μία άλλη εκδοχή η ονομασία της οφείλεται στον κτήτορα της μονής Επίσκοπο Αστέριο. Κατά ορισμένους μελετητές, η μονή Αστερίου κτίστηκε στη θέση του αρχαίου διδασκαλείου του Διοδώρου. Ήκμασε κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας και επί Ενετών. Είχε σπουδαία βιβλιοθήκη που μεταφέρθηκε το 1687, στη Μονή Σαλαμίνας από τους καταφυγόντες εκεί μοναχούς, λόγω της επιδρομής του Βενετού Μοροζίνι. Κατά την Επανάσταση μεταφέρθηκε στην Ακρόπολη. Έκτοτε δεν υπάρχουν περαιτέρω πληροφορίες γι’ αυτήν.

Σύμφωνα με την άγνωστη συγγραφέα της «Ιστορίας της Μ.Πετράκη» ο ναός φέρει εσωτερικώς τοιχογραφίες του ΙΣΤ αιώνα της ανατολικής μοναστικής τεχνοτροπίας. Στον χώρο της μονής υπάρχουν η Τράπεζα η οποία εντός της κόγχης φέρει τοιχογραφία της «Παναγίας της Πλατυτέρας», η Εστία (=μαγειρείο) υπολείμματα πιθανά παλαιάς τραπέζης και ο Καμαροσκέπαστος πυλώνας της εισόδου που αποκαλείται «διαβατικόν».

Στα μοναστήρια που σώζονται ως σήμερα διάσπαρτα στις πλαγιές του Υμηττού, υπάρχουν εντοιχισμένα μάρμαρα από ανάγλυφα ή επιτύμβιες στήλες, κομμάτια από κίονες και βάθρα, ενώ στα θεμέλιά τους διακρίνονται όπως προαναφέραμε τα ίχνη από παλιοχριστιανικές βασιλικές και αρχαίους ναούς. Βρίσκονται εκεί όπου από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια, ασκητές και μοναχοί ζήτησαν ευλαβικά άσυλο.

Εναπόκειται στην ευαισθησία όλων μας να διατηρήσουμε τα μνημεία αυτά ως μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς, για να μας θυμίζουν τη μακραίωνη ιστορία αυτού του τόπου, μάρτυρες ενός πολιτισμού που σιωπηλά διατηρήθηκε μέχρι τις μέρες μας κάπου... «εκεί ψηλά στον Υμηττό».